Rozwód a podział majątku - od czego zacząć, żeby nie stracić więcej niż musisz

Co do zasady - wszystko, co zostało nabyte w trakcie małżeństwa: pensje obu stron, oszczędności, nieruchomości, samochody, sprzęt, papiery wartościowe, udziały w spółkach, wartość firmy prowadzonej przez jedno z małżonków, a także zyski wypracowane przez majątek osobisty (np. czynsz z mieszkania, które należało do jednej osoby przed ślubem).

Poza majątkiem wspólnym pozostają: spadki i darowizny otrzymane przez jedno z małżonków (jeśli darczyńca nie wskazał inaczej), przedmioty osobiste (ubrania, biżuteria osobista), prawa autorskie do utworów stworzonych przez jednego z małżonków, odszkodowania za szkody na osobie.

Granica bywa cienka i właśnie tu zaczyna się większość sporów. Mieszkanie kupione przed ślubem, ale spłacane w trakcie - to klasyczny przypadek mieszany. Firma założona przed ślubem, której wartość wzrosła w trakcie małżeństwa - również. W takich sytuacjach mówimy o nakładach z majątku wspólnego na osobisty (lub odwrotnie) i podlegają one rozliczeniu, nawet jeśli sam składnik nie wchodzi do podziału.

Intercyza zmienia tę grę całkowicie. Jeśli była podpisana - najpierw zajrzyj do jej treści, potem do listy aktywów.

Te trzy listy decydują o 70 procentach sprawy majątkowej. Reszta to negocjacja. A negocjacja bez nich to kupowanie samochodu z zamkniętymi oczami.

1. Aktywa - wszystko, co wartościowe. Nieruchomości (z aktualną wyceną, nie ceną zakupu), samochody, oszczędności na kontach (z saldem na konkretny dzień), inwestycje, polisy z elementem inwestycyjnym, wyposażenie domu o wartości powyżej kilku tysięcy, sprzęt elektroniczny, biżuteria, kolekcje. Nie zaczynaj od emocji - zacznij od kwoty.

2. Pasywa - wszystkie zobowiązania. Kredyty hipoteczne, gotówkowe, karty kredytowe, leasingi, pożyczki prywatne, zaległości podatkowe, raty. Pasywa w podziale są tak samo ważne jak aktywa - dom wart 800 tys. z kredytem na 600 tys. to nie 800 tys. do podziału, tylko 200 tys. O kredycie hipotecznym - który jest osobną grą - piszę szerzej w tekście Rozwód a kredyt hipoteczny.

3. Priorytety - co naprawdę chcesz zachować, a co możesz oddać. Ta lista jest najtrudniejsza i najbardziej osobista. Bez niej negocjujesz o wszystko jednocześnie i przegrywasz to, co dla ciebie najważniejsze, w zamian za rzeczy, których wcale nie chciałeś. Zrób ją zanim zaczniesz rozmawiać.

Większość pełnomocników mówi to samo: 70 procent czasu w sprawie majątkowej to nie negocjacja, tylko ustalanie, co w ogóle jest do podziału. Te trzy listy zrobione uczciwie skracają proces często o połowę.

Nieruchomości - operat rzeczoznawcy majątkowego (300-1500 zł), nie cena z portalu ogłoszeniowego. Operat ma wartość dowodową w sądzie i u notariusza; wydruk z OLX nie ma żadnej. To jeden z tych wydatków, który zwraca się dwudziestokrotnie - bo bez wyceny każda strona widzi mieszkanie warte tyle, ile chce, żeby było warte.

Samochody - średnia z trzech porównywalnych ogłoszeń tego samego rocznika i przebiegu, albo wycena rzeczoznawcy samochodowego przy droższych modelach.

Firma - dla mikrofirm wystarcza zwykle wycena oparta na zysku z ostatnich 2-3 lat. Przy większej skali - profesjonalna wycena (kilka do kilkunastu tysięcy złotych, ale potrafi przesunąć podział o setki tysięcy).

Oszczędności i inwestycje - saldo na konkretny dzień (najlepiej dzień ustania wspólności majątkowej, czyli zwykle dzień rozprawy rozwodowej). Wyciągi z banków za ostatnie 6-12 miesięcy pokazują też przepływy - i ewentualne wypłaty „na wszelki wypadek”, które potem trzeba będzie tłumaczyć. A trzeba.

Każda z tych dróg kończy się tym samym - podzielonym majątkiem. Różnica jest w czasie, koszcie i temperaturze. Wybór drogi to często ważniejsza decyzja niż sam podział.

1. Umowa notarialna - najszybsza i najtańsza droga, jeżeli strony są zgodne co do podziału. Notariusz spisuje umowę, w której zapisujecie, kto co przejmuje i jakie są ewentualne dopłaty. Koszt: kilkaset do kilku tysięcy złotych w zależności od wartości majątku. Czas: tygodnie, nie miesiące.

2. Umowa pozasądowa pisemna - możliwa przy prostych przypadkach (brak nieruchomości, brak skomplikowanych aktywów). Tania, ale słabsza dowodowo.

3. Postępowanie sądowe - droga ostateczna, gdy strony się nie dogadują albo gdy aktywa wymagają sądowej ingerencji (np. zniesienie współwłasności nieruchomości). Najdłuższa (często 1-3 lata), najdroższa (opłata sądowa 1000 zł plus 5 procent wartości spornej, do tego biegli, pełnomocnicy), ale rozstrzyga sprawę ostatecznie.

W praktyce większość spraw kończy się ścieżką pierwszą lub mieszaną: część majątku notarialnie, część przez sąd. Walka o wszystko w sądzie - jeśli można było połowę załatwić u notariusza - jest najczęstszym kosztownym błędem. Jeśli rozważasz ścieżkę pojednawczą, sprawdź Czy mediacja rozwodowa naprawdę działa - mediator często ratuje sprawy, które wyglądały na sądowe.

I teraz najtrudniejsza wiadomość tego artykułu: rozwód nie kończy umowy z bankiem. Kredyt zaciągnięty wspólnie pozostaje wspólnym zobowiązaniem dwojga osób, nawet po podziale majątku, nawet po wyroku, nawet po tym, jak jedno z was wyprowadzi się dawno z mieszkania. Bank nie interesuje, kto został w środku - jeśli rata przestanie być płacona, może żądać spłaty od każdego z byłych małżonków w pełnej wysokości.

Trzy najczęstsze rozwiązania: sprzedaż nieruchomości i spłata kredytu (najczystsze), przejęcie kredytu przez jedną stronę po sprawdzeniu zdolności kredytowej w banku (wymaga zgody banku - nie wszystkie się zgadzają), pozostawienie wspólnego kredytu z umową wewnętrzną o spłacie (najryzykowniejsze - oparte na zaufaniu, którego w rozwodzie często brakuje).

Z perspektywy roku po rozwodzie: zostać we wspólnym kredycie z byłym małżonkiem to jak wciąż mieszkać razem na poziomie finansowym. Każdy ważny ruch (nowy kredyt, nowa nieruchomość) musi uwzględniać tę zaszłość.

1. Wypłaty „na wszelki wypadek” tuż przed rozwodem - sąd odtworzy te ruchy z wyciągów i traktuje je jak ukrywanie majątku. Sześć miesięcy spokojnej pracy nad listą aktywów potrafi się wtedy posypać w jednej rozprawie.

2. Walka o sentymentalne drobiazgi w sądzie - koszty pełnomocnika potrafią przekroczyć wartość przedmiotu sporu kilkukrotnie.

3. Brak wyceny - operowanie szacunkami sprzed kilku lat; rynek mógł się zmienić o 30-50 procent w jedną lub drugą stronę.

4. Pomijanie pasywów - skupianie się na aktywach i odkrywanie kredytu „przy okazji” na ostatniej rozprawie.

5. Negocjowanie pod presją emocji - podpisanie ugody, której się nie rozumie, byle „mieć to z głowy”. Lepiej tydzień zwłoki i druga opinia niż dwadzieścia lat żalu. Jeśli czujesz, że emocje sterują twoimi decyzjami, zatrzymaj się i przeczytaj Jak przygotować się emocjonalnie do rozwodu - zanim podpiszesz cokolwiek.