Alimenty na małżonka - kiedy przysługują i jak je obliczyć

Ścieżka pierwsza - niedostatek (art. 60 § 1 KRO): przysługuje, gdy żaden z małżonków nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a małżonek znajduje się w niedostatku. Wysokość zależy od potrzeb i możliwości drugiej strony. Wygasa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo - ale czas trwania nie jest co do zasady ograniczony.

Ścieżka druga - rozszerzona (art. 60 § 2 KRO): przysługuje, gdy jeden z małżonków jest uznany za wyłącznie winnego rozkładu, a rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej drugiej strony. Tu nie trzeba być w niedostatku - wystarczy, że żyjesz wyraźnie gorzej niż w małżeństwie. Najsilniejsza droga.

Ścieżka trzecia - umowna: małżonkowie mogą sami umówić się na alimenty (np. w ramach mediacji albo w ugodzie sądowej) - dowolnej wysokości i na dowolny czas. Jeśli umowa jest zatwierdzona przez sąd, ma moc wyroku.

Cztery typowe sytuacje: (1) Po latach w domu z dziećmi, gdy odejście od kariery oznacza dziś wyraźnie niższe zarobki; (2) Choroba lub niepełnosprawność uniemożliwiająca pracę; (3) Bardzo duża różnica zarobków małżonków, gdy rozwód jest „bez winy” lub z winy lepiej zarabiającego; (4) Wiek przedemerytalny, gdy realne szanse na pracę są ograniczone.

Nie warto walczyć, jeśli druga strona ma podobne możliwości jak ty, jesteś w pełni zdrowy i samodzielny - sąd zwykle takich alimentów nie zasądzi.

W ścieżce niedostatku (§ 1) - alimenty pokrywają „uzasadnione potrzeby”. Sąd patrzy, czego brakuje uprawnionemu, żeby żyć na podstawowym poziomie.

W ścieżce rozszerzonej (§ 2) - alimenty mają wyrównać istotne pogorszenie sytuacji. Czyli sąd liczy: ile uprawniony żyłby, gdyby małżeństwo trwało, a ile żyje teraz, i wyrównuje różnicę. Często to są realne kwoty - 2-5 tys. zł miesięcznie.

W obu przypadkach sąd patrzy też na możliwości zobowiązanego - nie zasądzi kwoty, która zniszczy jego standard życia poniżej minimalnego.

Ścieżka niedostatku (§ 1): bez ograniczeń czasowych - dopóki istnieje stan niedostatku.

Ścieżka rozszerzona (§ 2): co do zasady bez ograniczeń, ale jeśli zobowiązany NIE jest uznany za winnego (a jedynie nie obwiniany) - obowiązek wygasa po 5 latach (chyba że sąd przedłuży).

We wszystkich wariantach: alimenty wygasają z chwilą zawarcia nowego małżeństwa przez uprawnionego.

Najlepiej w mediacji. Sąd o alimentach na małżonka prawie zawsze toczy się w atmosferze emocji, bo zahacza o pytanie „kto jest winny”. Mediacja pozwala obejść tę dyskusję - umawiacie się na konkretną kwotę i konkretny czas, zostawiając kwestię winy na boku.

Praktyczna podpowiedź: jeśli planujecie rozwód bez orzekania o winie (więcej w Rozwód bez orzekania o winie - co warto wiedzieć), kwestię alimentów na małżonka warto załatwić ugodą zanim trafi do sądu. Inaczej tracicie najsilniejszą ścieżkę (§ 2).